Köpekler Hastalıkları Koklayabilir mi? Tıbbi Algılama Köpekleri
DCA Editör Ekibi
3 dk okuma
İçindekiler
İnanması güç ama kanıtlar giderek artıyor: Eğitimli köpekler, bazı hastalıklarla ilişkili koku değişimlerini ayırt edebiliyor. Kanserden diyabete, hatta COVID-19'a uzanan araştırmalar, köpek burnunun tıp dünyası için ne kadar ilgi çekici olduğunu gösteriyor. Peki bu yetenek nerede başlıyor, nerede bitiyor?
Bu yazıda
- Köpek burnunu bu kadar güçlü kılan nedir?
- Kanser, diyabet ve COVID-19 üzerine yapılan çalışmalar
- Tıbbi algılama köpekleri nasıl eğitilir?
- Köpeğin burnu neden bir tanı aracı değildir?
Dünyanın En Hassas Laboratuvarı: Köpek Burnu
Köpeklerin koku alma duyusunun insanlarınkinden on binlerce, hatta yüz bin kat daha hassas olabileceği tahmin ediliyor. Burunlarında bizimkine kıyasla kat kat fazla koku reseptörü bulunur ve beyinlerinin koku bilgisini işleyen bölümü çok daha gelişmiştir. Sıkça kullanılan bir benzetmeye göre insanlarda bu alan bir posta pulu büyüklüğündeyse köpeklerde bir A4 kâğıdına yaklaşır.
Bu hassasiyeti anlatmak için verilen popüler bir örneğe göre köpekler, iki olimpik yüzme havuzuna karıştırılmış bir çay kaşığı şekeri bile fark edebilir. Bu tür örnekler kesin bir ölçümden çok fikir vermek içindir; ancak köpeklerin son derece düşük yoğunluktaki kokuları algılayabildiği iyi bilinir.
Hastalıklar, vücudun ürettiği uçucu organik bileşikleri (volatile organic compounds) değiştirebilir ve bu değişimler nefese, tere, idrara ve cilt kokusuna yansıyabilir. Köpeklerin algıladığı düşünülen de işte bu kimyasal “imzalardır”.
Kanser Kokusunu Ayırt Etmek
Araştırmalar, eğitimli köpeklerin akciğer, meme, prostat ve cilt kanseri gibi bazı kanser türleriyle ilişkili koku örneklerini sağlıklı örneklerden ayırt edebildiğine işaret ediyor. Bazı laboratuvar çalışmalarında oldukça yüksek doğruluk oranları bildirilmiştir; ancak sonuçlar çalışmadan çalışmaya önemli ölçüde değişmekte ve bu yöntem henüz rutin tanıda kullanılmamaktadır.
Bilimsel literatürde, köpeklerinin cildindeki bir lezyonu ısrarla koklayıp yalaması üzerine doktora başvuran ve kanser tanısı alan kişilere dair vaka bildirimleri de bulunur. Bu hikâyeler etkileyicidir, ancak genelleme yapmak için yeterli değildir.
Diyabet ve Kan Şekeri Uyarısı
Diyabet uyarı köpekleri, kan şekerinin tehlikeli düzeylere düşmesiyle (hipoglisemi) ilişkili koku değişimlerini fark edip sahiplerini uyarmak üzere eğitilir. Pek çok kullanıcı bu köpeklerin günlük yaşamda güven sağladığını ifade etse de çalışmalar, köpeklerin performansının bireyden bireye değiştiğini gösteriyor. Bu nedenle uyarı köpekleri, tıbbi ölçüm cihazlarının yerine değil, onlara ek bir destek olarak görülmelidir.
Bazı sahipler, hiçbir eğitim almamış köpeklerinin de bu tür anlarda huzursuzlandığını anlatır. İlginç olmakla birlikte bu gözlemler, köpeğin sahibinin davranışlarındaki ya da günlük rutindeki değişikliklere verdiği tepkilerle de açıklanabilir.
COVID-19 Döneminde Köpek Burnu
Pandemi sürecinde birçok ülkede köpeklerin COVID-19 ile ilişkili kokuları ayırt edip edemeyeceği araştırıldı. Bazı çalışmalar umut verici sonuçlar ortaya koydu ve köpekler bazı havalimanlarında ön tarama amacıyla denendi. Köpekler çok hızlı sonuç verebilse de bu yöntem PCR gibi laboratuvar testlerinin yerini tutmaz; en fazla hızlı bir ön tarama aracı olarak değerlendirilebilir.
Algılama Köpekleri Nasıl Eğitilir?
Tıbbi algılama köpekleri, hedef kokuyu taşıyan örneği bulduklarında ödüllendirildikleri, olumlu pekiştirmeye dayalı sistematik bir eğitimden geçer. Güvenilir sonuç almak için örnekler sık sık değiştirilir ve eğitmenin bile doğru örneği bilmediği kör denemeler yapılır. Böylece köpeğin farkında olmadan insanların verdiği ipuçlarına göre hareket etmesi önlenir.
Sessiz Kahramanlar, Ama Doktor Değil
Köpekler, bedenimizdeki küçük değişiklikleri bizden önce sezebilen olağanüstü canlılardır. Yine de evdeki köpeğinizin belirli bir bölgenizi koklaması bir tanı anlamına gelmez; bir sağlık sorunundan şüphelendiğinizde mutlaka bir hekime başvurun. Köpeğinizin kendi davranışlarında ani bir değişiklik fark ettiğinizde de ilk adım, onun sağlığı için veteriner hekim kontrolü olmalıdır.
Bir anormalliği ilk fark eden bazen size sessizce sokulan patili dostunuz olabilir; ama son sözü her zaman bir hekim söylemelidir.
