Yeni bir yavru eve geldiğinde herkes tuvalet eğitimini, mamayı ve oyuncakları düşünür. Oysa yavrunun gelişiminde belki de en önemli şey, görünmeden akıp giden birkaç haftadır: yaklaşık üçüncü haftadan on ikinci-on dördüncü haftaya kadar süren sosyalleşme dönemi.

Beyin bu haftalarda neden bu kadar öğrenmeye açık?

Yavru bu dönemde dünyaya karşı merakla doludur. İnsanlara, diğer köpeklere, seslere ve zeminlere yaklaşmayı, onları “güvenli” diye kaydetmeyi büyük bir kolaylıkla öğrenir. Zamanla doğal olarak çekingenlik artar; bilinmeyeni mesafeli karşılamak, yabani hayvanlar için de hayat kurtaran bir programdır. Yani pencere kapandığında yavruda bir şey bozulmaz, sadece yeni şeyleri “güvenli” saymak zorlaşır.

Bu dönemde yeterli ve olumlu deneyim yaşamayan köpeklerin ilerleyen aylarda yabancılardan, veterinerden, gürültüden ya da diğer köpeklerden korkma ihtimali artar. Çok erken, yaklaşık beş haftalıkken anneden ayrılan yavruların ise köpek dilini öğrenmekte ve ısırma kontrolü kazanmakta zorlandığı bilinir. Bu yüzden yavruyu en az sekiz haftalık olana kadar annesinin ve kardeşlerinin yanında bırakmak çok değerlidir.

Korku evreleri: Dünkü cesur yavru bugün neden ürküyor?

Birçok sahip, yavrusunun sekizinci ile on birinci hafta arasında bir şeyden, örneğin süpürgeden ya da bir şemsiyeden birden ürkmesine şaşırır. Bu çoğu zaman gelişimin bir parçasıdır. Önemli olan tepkinizdir. Yavruyu zorla yaklaştırmak ya da “korkacak bir şey yok” diye üstüne gitmek korkuyu pekiştirebilir. Sakin kalın, mesafeyi artırın, yavruya kendi hızında koklama fırsatı verin ve yanında küçük bir ödül sunun.

Aşı bitmeden dışarı çıkabilir mi?

En çok merak edilen soru bu. Yavruların anneden geçen antikorları belirli bir süre korur ve bu süre yavrudan yavruya değişir. Bu yüzden aşılar seri halinde yapılır ve bu serinin bitmesi 16. haftaya kadar sürebilir. Sosyalleşme penceresi ise bu sürede kapanmaya başlar. İyi haber şu: dışarıdaki dünyayı güvenli yollarla tanıtabilirsiniz. Yavruyu kucağınızda ya da çantada taşıyarak sokağı, trafiği ve insanları izlettirebilir, aşıları tamamlanmış sağlıklı ve tanıdık köpeklerle kontrollü buluşturabilirsiniz. Aşı takvimini veteriner hekiminiz belirler; sosyalleşme ise bu takvimi beklemeden, güvenli yollarla sürer. Bilinmeyen köpeklerin sıkça gezdiği parklardan ve sokaklardan, yavrunun ayakları yere basacak şekilde uzak durmak yine de akıllıca olur.

Çeşitlilik, tekrardan daha değerlidir

Yavruya her gün aynı beş kişiyi ve aynı köpeği göstermek, sosyalleşme sayılmaz. Evde sevimli bir yetişkin köpeğiniz varsa yavru onunla harika anlaşabilir; fakat bu, tanımadığı köpeklerle de rahat olacağı anlamına gelmez. Yavrunun farklı yaşta, kıyafette, boyda ve davranışta insanlarla; farklı ırk ve mizaçta köpeklerle tanışması gerekir. Önemli olan sayı değil, deneyimin kalitesidir. Yavru her karşılaşmada rahat, meraklı ya da en azından tarafsız kalmalıdır. Şiddetle korktuğu bir anı, bir sosyalleşme etkinliği olarak saymayın; çünkü kötü bir çağrışım iyi bir çağrışımdan daha çabuk yerleşebilir.

Gürültü konusunda da dikkatli olun. Araştırmalar, ilk aylarda gök gürültüsü gibi sesleri hafif şiddette duyan köpeklerin sonradan bu seslerden daha az korktuğunu, ancak her sesin aynı sonucu vermediğini göstermiştir. Seslerin yavruya hangi şiddette ve hangi hızla tanıtılacağı ise yavruya özel planlanmalıdır; yanlış bir başlangıç ters tepebilir.

Eksik kalan bir şey varsa ne olur?

İlk haftaları zor geçmiş ya da geçmişini bilmediğiniz bir yavruyla yaşıyorsanız endişelenmeyin. Bu yavrular da öğrenebilir; sadece daha sabırlı, daha yavaş ve çoğu zaman bir eğitmenin desteğiyle ilerlemek gerekir. Çekingen bir yavruya sakin ve kendinden emin bir köpek arkadaş, küçük gruplar ve kısa, başarıyla biten deneyimler çok yardımcı olur. İlk haftalar çok önemlidir ama kader değildir.

İlk haftalarda neler yapabilirsiniz?

  • Yavruyu kaç haftalık olduğuna ve anneyle ne kadar kaldığına dikkat ederek seçin; en az sekiz hafta anneyle büyümüş yavru tercih edin.
  • Her gün farklı insanlarla tanıştırın: çocuk, yaşlı, şapkalı, bastonlu. Hepsi yavruya nazik ve ödüllü olmalı.
  • Farklı zeminlerde (fayans, halı, çim, merdiven) ve evin farklı seslerinde (süpürge, kapı zili) yavru cesaretle yaklaştıkça ödüllendirin.
  • Yavruyu okşanmaya, kulağına, patisine ve ağzına dokunulmasına ödülle, yavaş yavaş alıştırın. Veteriner ziyaretine hazırlık olur.
  • Yavru çekindiğinde zorlamayın; mesafeyi açın, sakin kalın ve olumlu bir deneyimle bitirin.

Unutmayın: bu dönem tek seferlik bir sınav değil, yavrunun dünyaya “güven” öğrenme dönemi. Kaçırdığınızı düşünüyorsanız panik yapmayın; her yaşta, yavaş ve olumlu adımlarla köpeğe yeni şeyleri tanıtabilirsiniz. Ama ilk haftaları iyi değerlendirmek, işi çok daha kolay hale getirir.